We maken het allemaal wel mee. Je stelt een vraag en de kandidaat zucht. Meestal zeg ik dan rustig “wat vind je vervelend aan mijn vraag?”. Vaak volgt dan een goed gesprek. Het is iets heel simpels, maar het laat zien hoe krachtig non-verbale signalen zijn als je erop inspeelt. In mijn gesprekken komt zeker de helft van de signalen die ik oppik uit non-verbale informatie. Bij jou ook? Misschien is de zomer een mooie gelegenheid om stil te staan bij dit leuke onderwerp. In deze blog geef ik daar graag een voorzetje voor inclusief boekentips.

Het begon in 2011 toen ik tijdens een casemanagers opleiding les kreeg over stemintonatie. Uit de toon van iemands stem kan je veel opmaken, leerde ik toen. Sindsdien heb ik heel wat boeken gelezen over non-verbale communicatie en cursussen gevolgd. De kennis die ik vergaard heb, gebruik ik nu automatisch én met positief effect. Het onderwerp blijft me boeien. Dus als er weer een nieuw boek is, of ik hoor over een die ik nog niet gelezen heb, dan heb ik die de volgende dag meestal in huis.

Typische signalen bij loopbaancoaching

Een van de meest bekende vormen van non-verbale communicatie ken jij ook wel: iemand doet zijn armen over elkaar. Dat duidt op een gesloten houding, weten we bijna allemaal. Als het uit onzekerheid is, kijkt iemand meestal ook naar beneden. Soms is het ook defensief en terughoudend. Maar er is meer. Neem het moment dat je de uitslag van een loopbaantest uit Jobport vertelt. Ik zie dan vaak of iemand verbaasd is of niet. Trekt iemand snel en kort zijn wenkbrauwen op bijvoorbeeld, dan is diegene verrast of geïnteresseerd. Een goed moment om op het onderwerp in te gaan of te vragen: “verbaast de uitslag je?”. De software geeft de data, maar als je let op de non-verbale signalen, dan ontdek je vaak het verhaal erachter. Dat is daar wel een goed voorbeeld van.

Wat gezichtsuitdrukkingen kunnen vertellen

In de afgelopen jaren heb ik meer dingen overduidelijk gezien. Iemand die even kort fronst als je iets zegt, denkt meestal na. Ik geef dan even de tijd. Een langere frons duidt echter op ongerustheid of bezorgdheid. Zie je dit, dan kan je voorzichtig naar die bezorgdheid vragen. Zijn mensen echt bezorgd, dan hangen ze meestal wat voorover, met gebogen hoofd. Ik zie dat heel vaak bij financiële problemen. Die mensen zitten dan echt in zak en as en hebben een luisterend oor nodig. Er zijn natuurlijk ook kandidaten die je niet geloven. Dat komt bij alle coaches wel voor. Dat zijn degenen die hun ogen even half dicht knijpen. Iets wat overigens ook op irritatie kan duiden. Je weet dan dat je wat dieper op de stof moet ingaan. En een die ik ook weleens zie: vergrote pupillen. Dan is iemand gefascineerd en heb je een goede toehoorder.

De richting van de blik: wat zegt het?

Er zijn natuurlijk ook klassieke dingen. Bijvoorbeeld welke kant iemand opkijkt. Die theorieën kloppen echt. Stel je neemt een toekomstscenario met een kandidaat door en hij kijkt rechts naar boven. Dikke kans dat iemand zich dan de toekomst visueel voorstelt. Rechts naar beneden kijken, duidt er meestal op dat iemand peilt wat zijn gevoel erbij is. Waar rechts duidt op nadenken, wil links kijken, vaak zeggen dat iemand herinneringen ophaalt. Vraag maar eens aan iemand hoe zijn school er vroeger uitzag. De kans dat hij links naar boven gaat kijken, is groot. Links naar beneden kijken, is een innerlijke dialoog. Het hangt erg af van de situatie en de vraag natuurlijk, maar het kan zijn dat iemand dan wikt en weegt of hij sociaal wenselijk of eerlijk moet antwoorden. Of zich wat ongemakkelijk voelt. Krijg je vervolgens een voor jouw gevoel sociaal wenselijk antwoord, dan kan je ook hier even doorvragen of het benoemen. Wat wil je kandidaat echt?

Signalen onder tafel

Het grootste deel van de non-verbale communicatie speelt zich echter af onder tafel. Wie zijn handen onder tafel houdt, is vaak onzeker; iemand die de vingertoppen tegen elkaar houdt, is vaak zelfverzekerd. De voeten naar jou toe is betrokkenheid, maar staan ze gedraaid, dan wil iemand weg. Dat laatste kan ook aan het einde van het gesprek gebeuren. Ik zie het vaak als de spanningsboog weg is, en je alles besproken hebt. Dan draait iemand vaak zijn voeten. Een moment dat je naar afsluiting kan toewerken, als het gesprek er toch al om vraagt.

Videogesprekken: wat mis je, wat kun je wel?

Hier heb ik het over situaties waarin je iemand echt voor je hebt. Maar sinds de corona pandemie doen we ook veel aan videocommunicatie. Ik vind die lastig. Het meeste haal ik uit iemands ogen, maar niet iedereen heeft zijn camera recht op zijn ogen. Ook zie je de onder tafel signalen niet. Toch probeer ik dan ook goed te kijken. Ik heb ook vier schermen en een koptelefoon. Die laatste is echt noodzakelijk om de zuchten en intonaties goed op te pikken.

Non-verbale signalen én softwaredata: de gouden combinatie

Veel is niet wetenschappelijk bewezen en je kan natuurlijk niet alleen en te stellig varen op non-verbale signalen. Maar ik heb gemerkt dat ze me echt waardevolle informatie geven. Ze werken echt als krachtig duo met de data die je via Jobport verzamelt. Ze zijn eigenlijk extra info die de data kunnen versterken. Ik ben echt heel benieuwd wat jouw ervaringen zijn, dus laat die gerust aan me weten. Let je er ook op en wat valt jou op?

Boekentips voor de zomer

Voor deze zomer misschien nog wat boekentips. Bodylanguage van voormalig FBI-agent Joe Navarro is een aanrader (in het Nederlands verkrijgbaar). Het boek geeft een heldere en praktische uitleg van lichaamstaal, waarmee je als coach leert micro-expressies en stress-signalen op te vangen. Je kan ook eens kijken naar Toegepaste non-verbale communicatie van Geert Hommes (alleen tweedehands of via de bibliotheek). Misschien een bekende naam. Hij is een veelgevraagd spreker en expert op het gebied van non-verbale communicatie, en zijn inzichten worden veel toegepast binnen coaching, training en leiderschap. Een andere tip is: Ik weet dat u liegt van Boersma en Essers. Licht humoristisch geschreven. Het gaat onder andere in op hoe je sociaal wenselijke antwoorden herkent. Ideaal leesvoer allemaal voor een warme zomerdag, én leuk om meteen mee te oefenen op vakantie.

Fijne zomer!